Download Kontinentalno voćarstvo PDF

TitleKontinentalno voćarstvo
File Size670.1 KB
Total Pages125
Table of Contents
                            Uvod
Klasifikacija voćaka
I grupa - Voćke sa jabučastim plodovima
II grupa - Voćke sa koštičavim plodovima
III grupa - Voćke sa jezgrastim plodovima
	Jabučaste vrste voća
		Sistematsko mjesto
	Porijeklo, istorijat i rasprostranjenost
	Rasprostranjenost i proizvodnja jabuke u svijetu i kod nas
	Sorte jabuke
	Podjela sorti jabuke
	2.) PODJELA VegetativnIH podlogA
	Slabo bujne (kržljave) podloge
	Srednje bujne podloge
	Bujne podloge
	Vrlo bujne podloge
		Sistematsko mjesto
	Porijeklo i istorijat kruške
	Privredni značaj
	Rasprostranjenost i proizvodnja kruške u svijetu i kod nas
	Sortiment kruške
	Podloge za krušku
	Generativne podloge
	Vegetativne podloge
		Sistematsko mjesto
	Sortiment dunje
Sortiment dunje
	Sistematsko mjesto
	Voćke i ekološki činioci
	Voćke i zemljište
	Fizičke osobine zemljišta
	Hemijske osobine zemljišta
	Biološke osobine zemljišta
	Tipovi zemljišta za gajenje voćaka
	Voćke i klima
	Svjetlost
	Toplota - temperatura
	Temperatura zemljišta
	Koštičave voćne vrste
	Rasprostranjenost i proizvodnja koštičavog voća u svijetu i kod nas
	Porijeklo, rasprostranjenost i privredni značaj
	Sistematika šljive
Podloge za šljivu
	I Generativne podloge (sijanci)
	II Vegetativne podloge
	Porijeklo, rasprostranjenost i privredni značaj
		Osobenosti jagode kao voćne vrste
                        
Document Text Contents
Page 1

UVOD

Voćarstvo je naučna disciplina koja se bavi izučavanjem zakonitosti u životu voćaka i
njihovog reagovanja na ekološke uslove sredine.
U okviru voćarstva presudan značaj ima biologija. Bez dobrog i svestranog poznavanja
njene primjene u voćarskoj proizvodnji na kojoj se oslanjaju znanja neposrednog
praktičnog karaktera - odnosa sorti pojedinih voćnih vrsta prema ekološkoj sredini i
tehnologijom njihovog gajenja, što znači da su biološke potencije odredjene genotipom,
naslednim činiocima sorte voćaka, samo mogućnosti koje mogu doći do izražaja jedino u
povoljnim ekološkim uslovima sredine i uz pravilnu primjenu pomotehnike.
Zato treba posebno istaći ulogu i značaj biološkog znanja za razvoj i unapredjenje
voćarstva jer dosledna primjena u voćarskoj praksi, oslobadja proizvodjača neisugrnosti i
doprinosi obilnoj i redovnoj rodnosti voćaka.

- Kontinentalno voćarstvo kao dio pomološke naučne discipline proučava biološke
osobine kontinentalnih voćnih vrsta, sorti njihovih podloga i na osnovu dobijenih
podataka odredjuje pravilan izbor klimatskih i zemljišnih uslova datog rejona
najpogodnijih za njihovo uspijevanje, te optimalan nivo agrotehničkih i
pomotehničkih mjera u cilju dobijanja redovnih, visokih i kvalitetnih prinosa.

- Savremena voćarska proizvodnja postavlja složene zahtjeve u iskorišćavanju žive
prirode pri gajenju voćaka. U te zahtjeve spada obezbjedjenje optimalnih uslova za
vegetativni rast i generativni razvitak. Čovjek u tom procesu ima veoma značajnu
ulogu. On, u stvari životne manifestacije voćaka usmjerava u pravcu ostvarivanja što
veće rodnosti, a time utiče na njihovu ekonomičnost. Da bi organizator proizvodnje
u tome uspio, mora da poznaje vrste i sorte voćaka, izbor sorti pojedinih vrsta
voćaka za gajenje u nekom ekološkom okviru, nije moguće pravilno izvršiti ako se
ne zasniva na poznavanju njihovih morfoloških i fizioloških osobina, a naročito na
poznavanu organoleptičkih, biohemijskih, fizičkih i morfoloških osobina ploda, s
jedne strane, i načina reagovanja sorti voćaka na ekološke uslove s druge strane.
Primjenom odgovarajućih agrotehničkih i pomotehničkih zahvata moguće je neke
nedostatke ekološke sredine ublažiti, ali ne i sasvim otkloniti.

Samo pravilno izabrane sorte voćaka za odgovarajuće lokalitete daju obilnije, sigurnije i
kvalitetnije prinose. Osim toga, u takvim uslovima su zbog veće produktivnosti roda i
troškovi proizvodnje niži. Skladna kombinacija bioloških osobina sorti i voćaka s
ekološkim uslovima i tehnologijom proizvodnje, predstavlja sigurnu osnovu za postizanje
kvalitetne i rentabilne proizvodnje plodova. Prema tome osnovni zadatak kontinentalnog
voćarstva jeste da izučava i prikazuje morfološke i fiziološke karakteristike sorti voćaka,
kao i odnos prema ekološkim i patološkim činiocima. Tako da osnovna svrha gajenja
voćaka je dobijanje plodova koji kao svježi ili preradjeni predstavljaju namirnice visoke
biološke vrijednosti jer sadrže organske i mineralne materije koje učestvuju u
metabolizmu ljudskog organizma.

Page 2

Pored hranljive, plodovi mnogih vrsta voćaka imaju dijetoprofilaktičku, dijetoterapeutsku
i ljekovitu vrijednost.
Za uspješno gajenje svih kontinentalnih voćnih vrsta, neophodno je poznavanje i drugih
naučnih disciplina kao što su. botanika, fiziologija biljaka, agrohemija, pedologija,
meteorologija sa klimatologijom, genetika, selekcija voćaka, mehanizacija poljoprivredne
proizvodnje, organizacija rada i dr.

Klasifikacija voćaka

Postojeće forme voćaka se medjusobno razlikuju po morfološkim, fiziološkim,
privrednim i drugim osoboinama. Razlike su uslovljene kako njihovim filogenetskim
porijeklom, tako i uticajem introdukcije, fitotehnike, kao i geografske rasprostranjenosti.
S obzirom na postojanje velikog broja različitih formi voćaka, nameće se potreba
njihovog klasifikovanaj.

- Najstarija klasifikacija voćaka, kao i ostalih biljaka je botanička. Ona se zasniva na
filogenetskoj i pripadnosti voćaka odredjenim sistematskim kategorijama.

- Sve voćke pripadaju tipu Magnoliophita (po Tahtjadžanu)
- Klasi Magnoliate ili Dikotiledone.
- Ova klasa se sastoji od 6 podklasa od kojih se u tri nalaze predstavnici voćaka.
- Činjeni su pokušaji grupisanja voćaka i na osnovu drugih kriterijuma, kao što su:

(odnos prema činiocima sredine, dugovječnost, i sl.). Medjutim, najviše uspjeha i
primjene ima takozvana Pomološka klasifikacija, koja kao kriterijum za grupisanje
voćaka ima osobine ploda. Na osnovu ovog kriterijuma sve voćke su podijeljene u
četiri grupe:

I grupa - Voćke sa jabučastim plodovima

Sve voćke iz ove grupe imaju plod koji pripada botaničkom tipu - sinkarpna koštunica.
Ovoj grupi pripadaju vrste roda: Malus (jabuka), Pirus (kruška), Cidonia (dunja),
Mespilus (mušmula), Sorbus (oskoruša), Rosa (šipak) i Crategus (glog).

II grupa - Voćke sa koštičavim plodovima

Sve voćke iz ove grupe imaju plod koji pripada botaničkom tipu - Monokarpna koštunica.
Ovoj grupi pripadaju vrste roda Prunus i Domestica (šljiva), Persica (breskva),
Armeniaca (kajsija), Avium (trešnja), Cerasus (višnja).

III grupa - Voćke sa jezgrastim plodovima

Voćke iz ove grupe imaju plod koji pripada različitim botaničkim tipovima (monokarpna
koštunica i orašica). Medjutim, iako su anatomski različiti, ti plodovi su slični po lakoj
manipulaciji i mogućnosti dugog čuvanja i iskorišćavanja. S druge strane jestivi dio tih
plodova nije dio perikarpa (mezokarp ili meso ploda) kako je to uobičajeno, već sjeme sa
jako uvećanim endospermom. Ovoj gruppi pripadaju vrste roda: Juglans (orah),
Amygdalus (badem), Corylus (lješnik) i Castanea (kesten).

Page 62

- 85% plodova trešnje se koristi kao svježe voće (za potrošnju u svježem stanju), a dio
se koristi kao sirovina za proizvodnju kompota, džemova, slatkog i kandiranog voća.

- Plod višnje je velike tehnološke vrijednosti i predstavlja izuzetno pogodnu sirovinu za
industriju prerade u sokove, kompote, slatko, rakiju, kao i za zamrzavanje, sušenje i
konditorske proizvode.

- Plodovi malog broja sorti višnje se nešto značajnije koriste i za stonu upotrebu.

Morfološke i fiziološke osobine trešnje

KORIJEN: izuzetno razvijen, gdje skeletne žile dopiru i preko 3.0 m, čak i na 5.0 m. Na
20-40 cm nalazi se osnovna masa korijena na lakšim zemljištima, a na težim 40-70 cm.
Horizontalno se širi više od projekcije krošnje.
DEBLO: visina debla često prelazi 200 cm, posebno u stabala sorti koje su kalemljene
ranije, a u patuljastih formi 60 – 90 cm. Danas se ne preporučuje visina debla veća od 1.0
m, u mladosti ima glatku, svijtlo-smeđu boju koja se u kasnijim godinama horizontalno
odvaja.
KROŠNJA: U prirodi piramidalna, široko piramidalna i okrugla. Rodne grančice su
mješovite rodne grančice, majski buketići i cvijetne grančice. Osnovne grane imaju
otvoren ugao grananja i formiraju pravilne spratove. U donjem dijelu krošnje, grane su
najčešće ogoljene zbog nejednakog odnosa između cvijetnih (2/3) i vegetativnih (1/3)
pupoljaka gdje se prilikom cvjetanja troše velike količine rezervnih hranljivih materija na
račun formiranja vegetativnih organa.
CVIJET: cvjetovi su grupisani u gronju (2-5 cvjetova), bijle boje, samobesplodna je
voćna vrsta, K5 C5 P15-30 T1.
LIST: krupan, kožast, obrnuto-izduženo-jajast sa izraženim šiljatim vrhom. Po obodu je
pojedinačno i dvojno nazubljen. Lisna drška tanka, duga, sa po dvije obojene žlijezde,
liska svijetlo do tamno zelena.
PLOD: je monokarpna koštunica, sastoji se iz egzokarpa, mezokarpa i endokarpa,
veličina ploda od 3-4 g, pa do 10-12 g. Po boji crven, ružičast, tamno crven, crn, žut,
šaren.
SJEME: za dobijanje sejanaca.

Fiziološke osobine

Cvjetanje, oprašivanje i oplođenje

Trešnja u našim uslovima počinje da cvjeta početkom aprila, a cvjetanje traje od 4
– 27 dana. Po vremenu cvjetanja sorte trešnje se dijele na:
a) Ranocvjetne (majska rana, primavera, tržna rana)
b) Srednjecvjetne (emeror frensis, lionska rana, hedelfingenska)
c) Poznocvjetne (germersdovska, lambert, denisenova žuta, droganova žuta)
Oprašivanje cvjetova vrši se entomofilno, najviše pčele (80-85 %). Sorte trešnje su
samobesplodne, a samo su samooplodne sorte (stela, lapins, nju star, sterkrimson i neke
novije sorte). Oplođenje zavisi najviše od temperature, a optimalna je 25 0C.

Rast i zrenje ploda

Page 63

Plod trešnje od oplođenja do zrenja raste i razvija se u tri faze. U prvoj fazi plod
se intenzivno razvija, u drugoj kada očvršćava koštica slabije, a u trećoj fazi veoma
intenzivno sve do zrijenja. Sorte trešnje se dijele i po nedeljama zrijenja kojih ima šest, a
razlika u sazrijevanju plodova sorti iz dvije susjedne nedelje iznosi 7 - 10 dana.

Rast mladara

Lastari trešnje najintenzivnije rasu u prvom dijelu vegetacije, a svoj porast u
dužinu završavaju u poslednjoj dekadi juna. Po obavljenom cvjetanju porast mladara ima
uzlazni trend, a najintenzivniji je krajem maja i početkom juna mjeseca. Završetkom
najintenzivnijeg porasta u dužinu nastupa faza početka obrazovanja cvijetnih začetaka.

Sistematika trešnje i višnje
U sistematici biljaka, trešnja kao voćna vrsta zauzima isto mjesto kao šljiva,

breskva i kajsija, samo što pripada podrodu Cerasus (Juss.) Sorte trešnje su nastale od
vrste Prunus avium L., sin. Cerasus avium Moench i Cerasus nigra Mill.

Po botaničkoj klasifikaciji biljaka, višnja kao koštičava voćna vrsta zauzima isto
sistematsko mjesto kao i trešnja.

PODLOGE ZA TREŠNJU i VIŠNJU

S obzirom da su trešnja i višnja srodne voćne vrste za kalemljenje sorti koriste se
iste podloge. Trešnja, Višnja i Marela mogu se kalemiti na generativne i vegetativne
podloge.

Na generativnim podlogama sorte pomenutih vrsta su izrazito bujne,
neujednačenog porasta, kasnije prorode, a zatim redovno i obilno rađaju i dugo žive. Na
vegetativnim podlogama posebno na Coltu, navedeni nedostaci su u velikoj mjeri
eliminisani.

GENERATIVNE PODLOGE:
1. Divlja trešnja (Prunus avium L.) - ima razvijen korjenov sistem koji podnosi teža i
manje plodna zemljišta. Ima odličan afinitet sa sortama trešnje i višnje. Okalemljene sorte
bujno rastu kasnije prorode i neujednačene su po veličini. Sorte trešnje na njoj žive 45 –
60 godina. Zbog izražene bujnosti stabla sorti kalemljenih na divljoj trešnji, preporučuje
se slobodna krošnja sa većim razmakom sadnje.

2. Magriva (Prunus mahaleb L.) - sorte trešnje i višnje kalemljene na magrivi su manje
bujne nego na divljoj trešnji. Magriva podnosi suva pjeskovita, suva, skeletna zemljišta. S
obzirom na to trešnja i višnja se mogu gajiti na takvim zemljištima ako je podloga
magriva. Kompatibilnost sa sortama je različita. Drvo magrive može živjeti do 200
godina ali je utvrđeno da sorte trešnje i višnje kalemljene na njoj žive svega 20 godina, a
po nekim autorima i do 40. Zbog smanjene bujnosti pogodna je za poluvisoke i žbunaste
uzgojne oblike. Kao podloga podudarnija je sa višnjom nego sa trešnjom.


VEGETATIVNE PODLOGE:

Similer Documents